مُفَارِقٌ « 1 » ) . اين سخن اشاره به اين واقعيت است كه حوادث تاريخى و آنچه در دنيا مىگذرد گرچه ظاهرا حوادث جديدى است ؛ اما هرگاه نيك در آن بينديشيم مىبينيم نوعى تكرار است و به تعبير معروف « تاريخ تكرار مىشود » و اصولى كه بر آن حاكم است يكسان است ، همان‌گونه كه امام در خطبهء 157 مىفرمايد : « إِنَّ الدَّهْرَ يَجْرِي بِالْبَاقِينَ كَجَرْيِهِ بِالْمَاضِينَ ؛ دنيا بر كسانى كه امروز باقى مانده‌اند همان‌گونه جريان دارد كه بر گذشتگان جريان داشت » . امام عليه السلام در يكى ديگر از خطبه‌هاى نورانى خود كه مرحوم علّامهء مجلسى آن را از امالى صدوق نقل كرده است ، مىفرمايد : « الْمَاضِي لِلْمُقِيمِ عِبْرَةٌ وَالْمَيِّتُ لِلْحَيِّ عِظَةٌ وَلَيْسَ لِأَمْسِ مَضَى عَوْدَةٌ وَلَا الْمَرْءُ مِنْ غَدٍ عَلَى ثِقَةٍ ؛ گذشته عبرتى است براى امروز و مردگان پند و اندرزى براى زندگانند روزى كه گذشت هرگز باز نمىگردد و به فردا نيز اطمينانى نيست » . « 2 » تفاوت اين جمله با جملهء قبل « وَصَدِّقْ . . . » در اين است كه امام در جمله‌هاى سابق اشاره به احوال اقوام پيشين و سرنوشت تاريخى آنها مىكند ؛ ولى در اين جمله اشاره به حوادث روزگار مىنمايد ؛ مواردى چون آفات ، بلاها ، كاميابىها و ناكامىها ، مرگ و مير دوستان و عزيزان و بىمهرى زمانهء رسوا . مفهوم مجموع اين كلمات آن است كه اگر انسان اصول كليدى زندگى بشر و حوادث جهان را با مطالعهء در تواريخ پيشين دريابد مىتواند حوادث امروز و آيندهء خود را به طور اجمال كشف كند و در برابر آنها موضع مناسبى بگيرد . تعبير به « حائِل » دربارهء حوادث دنيا اشاره به زوال آنهاست و تعبير به « مفارق » اشاره به جدايى آنهاست يعنى ممكن است زائل نشود و از بين نرود ولى از ما

--> ( 1 ) . « مُفارِق » به معناى چيزى است كه جدا مىشود ؛ يعنى نعمت‌هاى دنيا پايدار نيست ( 2 ) . بحارالانوار ، ج 74 ، ص 380 ، ح 4